شهید  (1296-1361)
محل شهادت: محلۀ حاجی آباد سنندج
مدفن: بهشت محمدی سنندج

زندگینامه:
محمد کریمیان سال 1296 در روستای مران علیا از توابع شهرستان دیواندره به دنیا آمد پدرش محمد امین نام داشت مردی صالح و مومن بود. محمد کریمیان ابتدا نزد ملا عبدالحکیم به آموختن مقدمات دینی مشغول شد. پس از آن در شهر سقز نزد ملا محمد امین تلمذ کرد.
ملا محمد مدتی نیز به صفای باطن کوشید بدین منظور به بیاره رفت و در خانقاه آنجا معتکف شد و به سلوک عوالم روحانی پرداخت، ضمن سلوک، برخی کتابهای مهم در زمینه بلاغت، کلام، تفسیر و نحو عرب را هم مطالعه کرد دیوان اشعار کردی شاعرانی چون مولوی و قانع را نیز از نظرگذراند، آنگاه برای ترویج احکام و معارف اسلامی به مران علیا بازگشت و ضمن فعالیت علمی و دینی در زادگاهش، به روستاهای اطراف نیز رفت وآمد می کرد و مردم آن نواحی از خرمن فضل او بهره مند می شدند. وقتی مردم منطقه سارال، آوازۀ فضل و تقوای ملا محمد کریمیان را شنیدند با اصرار او را به آن منطقه دعوت کردند،ملا محمد دعوت آنان را پذیرفت و در روستای گیزمل سفلی ساکن شد.
در زمان رژیم پهلوی در خطبه های جمعه و منبر جماعت روستای گیزمل مردم را ارشاد می کرد و آنان را از مظالم حکومت آگاه می ساخت. پس از انقلاب به افشای هویت پلید گروهکها پرداخت و مردم را از نیت های شوم آنان برای نابودی اسلام و حذف آیین اسلام از زندگی مردم آگاه می ساخت،گفتارها و کردارهای ملا محمد موثر واقع شد بدین سبب بود که افراد ضدانقلاب به آزار و اذیت او روی آوردند.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در محلۀ حاجی آباد شهر سنندج ساکن شده بود، افراد ضدانقلاب بیست و یکم فروردین 1361 شب هنگام به منزل ملا محمد هجوم بردند و او را به شهادت رساندند به آن هم خرسند نشدند بلکه خانه اش را با انبوه کتابهای دینی و قرآن آتش زدند و پیکرش را سوزاندند،پیکر نیم سوختۀ او را مومنان شهر سنندج در بهشت محمدی این شهر به خاک سپردند. از شهید ملا محمد کریمیان چهار دختر و سه پسر به یادگار مانده است.
فعالیتها و خصوصیت های علمی و اخلاقی و اجتماعی شهید
ملا محمد کریمیان، روحانی شریفی بود که محبوب مردم منطقه سارال واقع شد. وی همواره به کمال می اندیشید و واماندن در مرحله ای که بود خرسندش نمی کرد، علوم دینی را به خوبی فرا گرفته بود لیکن همچنان در پی کشف نکته های تازه بود. به آموزش علوم دینی نیز علاقه مند بود و شاگردانی داشت که به اوبه چشم ارادت می نگریستند از این روی، برخی کتابهای عربی را برای تفهیم به آنان به زبان کردی ترجمه کرد که میان شاگردانش دست به دست می گشت. اهل ذوق هم بود بدین سبب ترجمه هایش را با خطی خوش و چشم نواز نگاشته بود. شعر هم می سرود و برخی اشعار عربی و کردی را نیز به خاطر سپرده بودکه هنگام نوشتن یا سخنرانی به مناسبت، از آنها یاد می کرد و کلامش را شیرین و دلپذیر می ساخت.
مردی شجاع بود و از گفتن کلمۀ حق بیمی نداشت، وقتی ظلمی می دید برای رفع آن می کوشید بدین سبب بود که در زمان حکومت طاغوت، مظالم نظام پادشاهی را برای مردم بازگو می کرد و شیوۀ مبارزه را به آنان می آموخت، هنگامی که انتخابات فرمایشی مجلس سنا برگزار شده دبود مردم را نسبت به فرمایشی بودن انتخابات آگاه کرد و هویت نمایندگان خود فروخته و معلوم الحال را برای آنان روشن ساخت.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز ستم ها و ناپاکی ها ی افراد ضدانقلاب را آشکار می کرد و  برای نابودی آنان تلاش می نمود، جان را عاریتی از سوی خداوند می دانست که برای احقاق حق به انسان  سپرده شده است بدین سبب، از دست دادن جان برایش گران نبود،تهدیدها و فشارها و تحقیرهای ضدانقلاب نتوانست او را از مبارزه منصرف کند.
ملا محمد کریمیان برای امرار معاش خویش به کشاورزی و باغداری می پرداخت و از حاصل کار خویش، نیازمندان و درماندگان را نیز بهره مند می ساخت و سفره ای گشاده داشت.
پیام شهید:
«مراقب دشمن درون باشید اگر کسی بخواهد از درون به شما آسیب برساند از آن روی که روش او روش مبارزۀ رویاروی نیست راحت تر می تواند بر شما غلبه بیابد، در مثل است که در برابر بادی که از درون خانه بوزد(باد نکباء)مقاومت نمی توان کرد؛روزگار ما، روزگار وزش چنین بادهایی است بدین جهت باید خود را برای مقابله با آنان آماده و مجهز کنیم، گروهکهایی که به اسم های مختلف و با وعده های میان تهی می خواهند جوانان را بفریبند هدفی جز از میان بردن مردم و جوانان رشید و زدودن اسلام از زندگی ما ندارند بدین لحاظ مراقب باشید که فریب ظاهر آنها و گفتار آنها را نخورید!»